HÜRRİYET KASİDESİ
Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten
Çekildik izzet ü ikbal ile bâb-ı hükûmetten
Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten
Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez iânetten
Hakîr olduysa millet, şânına noksan gelir sanma
Yere düşmekle cevher, sâkıt olmaz kadr-ü kıymetten
Vücûdun kim hamir-i mâyesi hâk-i vatandandır
Ne gâm râh-ı vatanda hak olursa cevr ü mihnetten.
Muini zâlimin dünyada erbâb-ı denaettir
Köpektir zevk alan, sayyâd-ı bi-insâfa hizmetten
Hemen bir feyz-i bâkî terk eder bir zevk-i fânîye
Hayatın kadrini âli bilenler, hüsn-i şöhretten.
Nedendir halkta tul-i hayata bunca rağbetler
Nedir insana bilmem menfaat hıfz-ı emanetten.
Cihanda kendini her ferdden alçak görür ol kim
Utanmaz kendi nefsinden de ar eyler melametten
Felekten intikam almak, demektir ehl-i idrâke
Edip tezyid-i gayret müstefid olmak nedâmetten
Durup ahkâm-ı nusret ittihâd-ı kalb-i millette
Çıkar âsâr-ı rahmet, ihtilaf-ı rey-i ümmetten
Eder tedvîr-i âlem bir mekînin kuvve-i azmi
Cihân titrer sebât-ı pây-ı erbâb-ı metânetten
Kaza her feyzini her lutfunu bir vakt için saklar
Fütur etme sakın milletteki za’f u betaetten
Değildir şîr-i der-zencire töhmet acz-i akdamı
Felekte baht utansın bi-nasib- erbab-ı himmetten
Ziya dûr ise evc-i rif’atinden iztırâridir
hicâb etsin tabiat yerde kalmış kabiliyetten
Biz ol nesl-i kerîm-i dûde-i Osmaniyânız kim
Muhammerdir serâpâ mâyemiz hûn-ı hamiyetten
Biz ol âl-i himem erbâb-ı cidd ü içtihâdız kim
Cihangirâne bir devlet çıkardık bir aşiretten
Biz ol ulvi-nihâdânız ki meydân-ı hamiyette
Bize hâk-i mezar ehven gelir hâk-i mezelletten
Ne gam pür âteş-i hevl olsa da gavgâ-yı hürriyet
Kaçar mı merd olan bir can için meydân-ı gayretten
Kemend-i can-güdâz-ı ejder-i kahr olsa cellâdın
Müreccahtır yine bin kerre zencîr-i esâretten
Felek her türlü esbâb-ı cefasın toplasın gelsin
Dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten
Anılsın mesleğimde çektiğim cevr ü meşakkatler
Ki ednâ zevki âlâdır vezâretten sadâretten
Vatan bir bî-vefâ nâzende-i tannâza dönmüş kim
Ayırmaz sâdıkân-ı aşkını âlâm-ı gurbetten
Müberrâyım recâ vü havfden indimde âlidir
Vazifem menfaatten hakkım agrâz-ı hükümetten
Civânmerdân-ı milletle hazer gavgâdan ey bidâd
Erir şemşîr-i zulmün âteş-i hûn-i hamiyetten
Ne mümkün zulm ile bidâd ile imhâ-yı hürriyet
Çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyetten
Gönülde cevher-i elmâsa benzer cevher-i gayret
Ezilmez şiddet-i tazyikten te’sir-i sıkletten
Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet
Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten
Senindir şimdi cezb-i kalbe kudret setr-i hüsn etme
Cemâlin ta ebed dûr olmasın enzâr-ı ümmetten
Ne yâr-ı cân imişsin ah ey ümmid-i istikbâl
Cihanı sensin azad eyleyen bin ye’s ü mihnetten
Senindir devr-i devlet hükmünü dünyaya infâz et
Hüdâ ikbâlini hıfzeylesin hür türlü âfetten
Kilâb-ı zulme kaldı gezdiğin nâzende sahrâlar
Uyan ey yâreli şîr-i jeyân bu hâb-ı gafletten
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Çağın değer yargılarını doğruluktan ve samimiyetten sapmış görerek kendi arzumuz ve saygınlığımız ile devlet kapısından ayrıldık.
Edebi sanatlar:
Münharif(Ayrı)-Sıdk (Doğruluk, bağlılık) : Tezat
Bab-ı Hükümet: Mecaz-ı Mürsel
2. Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Kendini insan bilenler halka hizmet etmekten usanmaz, mürüvvet (mertlik) sahibi olanlar, mazlumlara, zavallılara yardım etmekten kaçınmaz.
Edebi sanatlar:
İanet (Yardım) – Hizmet : Tenasüp
3. Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Eğer millet, hor görülmüşse onun şanına bir eksiklik geleceğini sanma; cevher, yere düşmekle değerinden özünden bir şey kaybetmez.
Edebi sanatlar:
Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadr ü kıymetten: İrsal-i Mesel ve Kinaye.
Birinci dizedeki hakir olmak – millet – şanına noksan gelmesi sözcükleri sıralanmış ve ikinci dizede bunlarla ilgili yere düşmek – cevher – değerini kaybetmek (sâkıt olmaz kadr ü kıymetten) sözcükleri söylenmiştir: Leff ü Neşr
Kadr-Kıymet : Tenasüp
4.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Vücudun maya hamuru, vatan toprağıdır; bu vücut, acı ve sıkıntı içinde vatan yolunda toprak olursa, bundan en küçük bir üzüntü duyulmaz.
Edebi sanatlar:
Hak kelimleri her dizede tekrarlandığı için : Tekrir
Gam-Cevr-Mihnet : Tenasüp
Vücudun mayası – Vatan toprağı (hâk-i vatan) : Teşbih
5.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Dünyada zalimin yardımcısı, aşağılık kimselerdir; insafsız avcıya hizmetten zevk alan ancak köpektir.
Edebi sanatlar:
Denaet-Köpek-Sayyad (avcı) : Tenasüp
Köpektir zevk alan sayyad-ı bi-insafa hizmetten:İrsal-i Mesel ve Kinaye.
Birinci dizedeki zalimin yardımcısı – erbab-ı denaet (aşağılık kimseler) sözcükleri sıralanmış ve ikinci dizede bunlarla ilgili köpek – sayyâd-ı bî-insâf (insafsız avcı) sözcükleri söylenmiştir.
Zalimin yardımcısı-köpek : Teşbih
Hizmetten zevk alan-köpek : Teşbih
6.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Hayatın değerini iyi şöhretten yüksek tutanlar, edebî bir feyzi geçici zevk için terk ederler.
Edebi sanatlar:
Fani-Baki : Tezat
Bir kelimesi tekrarlandığı için : Tekrir
7.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Halk arasında ömür uzunluğuna bunca düşkünlük nedendir? Emaneti korumaktan (canı sahibine teslim etmeyi geciktirmekten) insanın ne menfaati vardır bilmem.
Edebi sanatlar:
Nedendir-Nedir : İstifham
8.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Cihanda kendini her fertten alçak gören kişi ayıplanmaktan utanır fakat kendi nefsinden utanmaz.
Edebi sanatlar:
Utanmak-Ar eylemek : Tenasüp
9.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Akıllı ve bilinçli olanların, yaptıklarından pişman olup çalışmalarını artırması ve bunlardan ders alması, felekten intikam almak demektir.
Edebi sanatlar:
Felekten intikam almak: Teşhis (Felek kişileştirilmiş)
10.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Zafer hükümleri, milletin gönül birliğinde durur; ümmetin (gerçeği bulma yolundaki) fikir ayrılıklarından (düşüncesinin çarpışmasından) rahmet eserleri çıkar.
Edebi sanatlar:
İttihad-İhtilaf : Tezat
11.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
İktidar sahibi bir kişinin azim gücü, dünyanın bir düzene girmesini sağlar; metanet sahibi kişilerin ayaklarını sağlam basması ile cihan titrer.
Edebi sanatlar:
Alem-Cihan : Tenasüp
Azim-Metanet : Tenasüp
Cihan titrer: (Korkak insanlar kastedilmiş ) Mecaz-ı mürsel
12.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Kader, her feyzini, her lütfunu bir zaman için saklar; milletteki gevşeklikten, zayıflıktan sakın korkma!
Edebi sanatlar:
Za’f-Betaet : Tenasüp
Her kelimesi beyitte tekrarlandığı için : Tekrir
Kader : ( Feyz ve lütufları içinde saklayan bir insan ) Teşhis, Kapalı İstiare
13.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Zincire vurulmuş aslana ayaklarının güçsüzlüğü suç değildir; bu dünyada nasipsiz himmet sahiplerinden talih utansın.
Edebi sanatlar:
Zincirlere vurulmuş aslan : (Millet) Açık İstiare
Talih-Nasip : Tezat
Talih utansın : Teşhis
14.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Işık yüksekliğin doruğundan uzaksa çaresizliktendir; tabiat yerde sürünen kabiliyetten utansın.
Edebi sanatlar:
Tabiat utansın : Teşhis
Kabiliyet : (Yerde sürünen bir canlı) : Kapalı İstiare
15.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Biz, mayası baştan ayağa haysiyet kanıyla yoğrulmuş olan o Osmanlılar boyunun ulu soyundanız.
Edebi sanatlar:
Maya-Boy-Soy : Tenasüp
Baş-Ayak : Tezat
16.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Biz o yüce hamiyetli, çalışkan ve güçlü kişileriz ki küçük bir aşiretten dünyaya hükmeden bir devlet meydana getirdik.
Edebi sanatlar:
Hamiyet-Çalışkan : Tenasüp
17.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Biz o yüce yaratılışlı milletiz ki hamiyet bize hamiyet meydanında mezar toprağı, itibarsızlık toprağından daha iyi gelir.
Edebi sanatlar:
Hak kelimesi beyitte tekrarlandığı için : Tekrir
Mezar-Toprak : Tenasüp
18.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Hürriyet mücadelesi korkulu ateş olsa ne dert, yiğit olan bir insan canı için gayret meydanından kaçar mı?
Edebi sanatlar:
Ne dert : İstifham
Kaçar mı : İstifham
Hürriyet mücadelesi-korkulu ateş : Teşbih
Merd-Gavga : Tenasüp
Kaçmak-Merd : Tezat
19.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Cellâdın can yakan kemendi acımasız bir ejder bile olsa, yine de esaret zincirinden bin defa daha iyidir.
Edebi sanatlar:
Celladın can yakan kemendi : (Zalimler) : Açık İstiare
Celladın can yakan kemendi-Ejder : Teşbih
20. Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Felek her türlü eziyet yollarını toplasın gelsin, millet yolunda hizmetten dönersem kahpeyim.
Edebi sanatlar:
Gelmek-Dönmek : Tezat
Felek: Teşhis
21.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Bu yolda çektiğim acılar, sıkıntılar anılsın; bunun en basit zevki bile vezirlikten, sadrazamlıktan daha iyidir, yücedir.
Edebi sanatlar:
Cevr-Meşakkat : Tenasüp
Vezaret-Sadaret : Tenasüp
22.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Vatan, bir vefasız alaycı sevgiliye dönmüş, aşkına bağlı olanları gurbet acılarından ayırmıyor.
Edebi sanatlar:
Nazende-Aşk-Sevgili : Tenasüp
Vatan: Teşbih (sevgiliye benzetilmiş)
23.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Korkudan, yalvarma ve yakarmadan uzağım; benim gözümde görevim menfaatimden, hakkım hükûmetin kötü niyetlerinden daha üstündür.
Edebi sanatlar:
Agraz-ı hükümet : Mecaz-ı Mürsel (Sürgünler kastedilmiş)
24.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Ey zalim! Milletin yiğitleriyle mücadeleden sakın; senin zulmünün kılıcı hamiyet kanının ateşi karşısında erir.
Edebi sanatlar:
Ey : Nida
Ateş-Erimek : Tenasüp
25.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Zulüm ile, işkence ile hürriyeti ortadan kaldırmak ne mümkün; eğer kendinde bir güç görüyorsan insanoğlundan idraki kaldırmaya çalış.
Edebi sanatlar:
Zulüm-İşkence : Tenasüp
Ne mümkün: İstifham
26.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Gönüldeki çalışma cevheri, elmas cevherine benzer; ağırlığın tesirinden, baskının şiddetinden ezilmez.
Edebi sanatlar:
Cevher kelimesi beyitte tekrarlandığı için : Tekrir
Çalışma-Elmasa benzetilmiş:Teşbih
Cevher-Elmas : Tenasüp
Şiddet-Tazyik : Tenasüp
27.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Ey hürriyetin güzel yüzü, sen ne büyüleyici imişsin. Esaretten kurtulduk derken senin aşkının esiri olduk.
Edebi sanatlar:
Ey : Nida
Hürriyet-Esaret : Tezat
Esaret-Esir : Tenasüp
Hürriyet-Büyücü, büyüleyici : Teşbih
28.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Şimdi kalbi fethedecek güç senindir, güzelliğini gizleme; güzelliğin milletin bakışlarından sonsuza kadar uzak kalmasın.
Edebi sanatlar:
Güzel kişi: Açık İstiare (Hürriyet kastedilmiş)
29.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Ey geleceğin umudu, sen ne can dostuymuşsun; dünyayı bütün üzüntü ve sıkıntılarından kurtaran sensin.
Edebi sanatlar:
Ye’s-Mihnet: Tenasüp
Geleceğin umudu ve can dostu: Açık istiare (Hürriyet kastedilmiş)
30.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Hükmetme çağı (devlet çağı) senindir, hükmünü dünyaya uygula; Allah, yüceliğini her türlü belâlardan korusun.
Edebi sanatlar:
Hürriyete insani özellikler verilmiş: Teşhis
31.Beyit:
Günümüz Türkçesi:
Ey yaralı kükreyen aslan, senin gezdiğin güzel sahralar zulmün köpeklerine kaldı, artık gaflet uykusundan uyan!
Edebi sanatlar:
Ey : Nida
Yaralı kükreyen aslan: Açık İstiare (Hürriyet kastedilmiş)
Zulmün köpekleri: Açık İstiare (Zalimler kastedilmiş)
("-ten redif; "et" tam kafiye) ("-ten" redif; "met" zengin kafiye)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hürriyet Kasidesinin Yapı Özellikleri
1-31 beyitten oluşmuştur.
2-Klasik bölümler yoktur.
3-Kafiye düzeni "aa/ba/ca..." şeklindedir.
4-Şair son beyitte mahlasını kullanmamıştır.
5-Kaside soyut bir kavram için yazılmıştır, başlığı da bu soyut kavramdır.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Şiirin nazım biçimi ve türü
Hürriyet Kasidesi’nin Nazım Birimi: Beyit
Hürriyet Kasidesi’nin Birim sayısı: 31
Hürriyet Kasidesi’nin ölçüsü: Aruz Ölçüsü.
Hürriyet Kasidesi’nin kalıbı: Mefâ’îlün Mefâ’îlün Mefâ’îlün Mefâ’îlün
Hürriyet Kasidesi’nin Nazım Şekli: Kaside
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hürriyet Kasidesi Dil ve Üslup
Hürriyet Kasidesi’nde Türkçenin yanından farsça kelimeler ve tamlamalar sıkça kullanılmıştır. Ancak buna rağmen dönemine göre daha anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hürriyet Kasidesi Tema
Divan edebiyatında kullanılan temalar genellikle aşk, tabiat ve din olmuştur. Bu şiirle birlikte soyut bir kavram olan hürriyet ilk defa tema olarak kullanılmıştır. Bu bakımdan önemli bir yenilik olarak karşımıza çıkar Hürriyet Kasidesi.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Söyleyici ve Hitap Edilen Arasındaki ilişki
Şair,devlet büyüklerine övgü olarak yazılan ve her beyitin kendi içinde anlamlı olduğu kaside anlayışını yıkmış,hürriyet gibi bir kavramı konu bütünlüğü içerisinde işlemiştir.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Milli, Manevi ve Evrensel Değerler
Evrensel Değerler:
Şiirdeki hürriyete övgü ve hürriyet aşkı evrensel bir değerlerdir. Başka milletlerle de hürriyet temasının işlendiği şiirler vardır.
Milli-Tarihi Ögeler:
"Cihangîrâne bir devlet çıkardık bir aşîretden" mısrasında Osmanlı Devletinin kuruluşuna telmihte bulunuyor.
Bu dizelerde; Namık Kemal, Türklerin Kayı boyu aşiretinden gelen Osman Oğullarının çalışkanlığı, gayreti, ciddiyeti ve iradeli olduğundan ötürü cihangirane, dünyaya hükmeden bir devlet çıkardığını dile getirmektedir.
Manevi-Sosyal Ögeler:
Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez i'ânetden"
“İyilik sever insanlar zulüm görenlere yardımdan ellerini çekmezler.”
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Şair ile şiir arasındaki ilişki
İlk olarak “Besalet-i Osmaniyye ve Hamiyet-i İnsaniyye” adıyla yayınlanan şiir “Hürriyet Kasidesi” olarak tanınmıştır. Genel olarak bakıldığında şairin; hürriyet, hamiyet, zulümle mücadele, insan olmanın değeri, vatanseverlik, korku, çaresizlik, hak, adalet, millet, gelecek umudu, gayret, esaret gibi kavramlar üzerinde yoğunlaştığı görülür. Şair, vatan ve hürriyet üzerine edebiyatımızdaki en etkili şiirlerinden birini yazmıştır. Şairin yaşantısıyla da örtüşen dizeleri, şiiri daha da anlamlı kılar. Bu nedenlerden dolayıdır ki bu şiir, şairin akıllarda kalan en etkileyici şiiridir. Namık Kemal’e “vatan ve hürriyet şairi” denmesinin bir sebebi de budur.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
KAYNAKÇA
http://www.edebiyatvedil.net/hurriyet-kasidesi-gunumuz-turkcesi-edebi-sanatlari/
https://www.edebiyatciyim.com/hurriyet-kasidesi-incelemesi/
https://www.edebiyatfatihi.net/2013/09/hurriyet-kasidesi-siirinin.html
https://edebiyatsultani.com/hurriyet-kasidesinin-incelenmesi/
Yorumlar
Yorum Gönder